ŞEFİKA GASPIRALI (KIRIM ) ( RUSYADA TÜRK KADIN HEREKETİ (1883 – 1920 )
Değerli okuyucularım ; İnsan olarak bu alemdeki görevimiz öğrenmek ve bildiklerini öğretmektir. Bilhassa “ANALAR”ve öğretmenler bir toplumun temel taşıdırlar , Anne evde sıcaklık , sevgi sağlayan kişidir . Eğitim , toplumların yapı taşı olan fertlerin şekillenmesinde en temel unsurdur . Analar ve eğitimciiler , bu fani alemden göçüp gidince geriye onu iyilikle yad edecek intibalar bırakmalı , hayatı iyiliklerle ve başarılarla dolu bir hanımı anlatmaya çalışacağım.
ŞEFİKA GASPIRALI ; 20.yüzyılın başlarında Rusya’daki Türk kadın hareketi’nin öncüsü ilk kadın fedaisi “ALEM – İ NİSVAN” ın (kadınlar dünyası) editörü ; Türk dünyasında kültürel ve siyasal anlamda Türklük bilincinin , çağdaşlaşmanın kısa ulusal uyanışın önderliğini yapan ünlü , cesur , bilge gazeteci , eğitimci , politikacı , ve reformcu Gaspıralı İsmail kızı ve hanımından sonra en önemli yardımcısı ; Azerbeycan Türk Cumhuriyeti ‘nin başbakanlarından Nasip Yusuf Beyli’nin hanımı ; Kırım Cumhuriyetinde Kurultay (palemento )Başkanlık Divanı üyesi ve iki döndem millet vekili ve ana okulları eğitimcisi.
ŞEFİKA GASPIRALI ; Cenubi Kırım’ın Yalta şehri cevarında Gadpra köyünün ağalarından Mustafa ağanın torunudur.Kaytmaz soyundan İlyas Mirza , Bahçe saray yakınlarında Alma suyu boyunda , iki yamaç arasında , bağ vahçe içinde şirin sevimli Badrak nam köydede ikamet edermiş.Köyün sakinleri ipek kozası yetiştirir , ipek sarar , dokurlarmış.Mustafa ağa Yalta ve Alupka namsayfiye yerinde ,muhteşem sarayında ikamet eden Umum Vali Varanzof –Daskof ile iyi ahbapmış ,beraber ava çıkarlarmış.Bu dostluğun neticesinde askeri liseye kayd edilen Mustafa ağa tahsilini tamamladıkdan sonra “Kafkasya umum valisi “ olmuş aynı zamanda tercümanlık ve başka vazifelerde bulunmuş.Şefika Gaspıralı baba tarafından akrabaları arasında , Kapçaklar , Şirinler , Bulçaklar sülalesinden Ana tarafından dedesi şimal Türkleri kumaş fabrikatörü İsfendiyar Akçura (Akçura sülalesinden ) zamanın zengin çağdaş ve kültürlü ailelerindenmiş. Şafika Gaspıralı 11 yaşında iken annesinin diyarına yolculuk yapıyor ve onları yakından tanıma fırsatı buluyor. Bu sayahat 3 ay sürüyor. Annesi mütevazi Zühre Hanım ailesi hakkında pek bilgi vermemiş o zamanını Tercüman gazetesine ve gençlerin iyi eğitim almasına harcamış,
Şafika Gaspıralı annesinin nasıl bir hayat yaşantısını bırakıp Bahçesarayda bir işçi gibi çalıştığını görünce şaşırıyor ve şöyle anlatıyor ; üç aylığına geldiğim ana ocağında , ırgazımdaki fabrikaları , askeri makamların siparişlerini imal ederlerdi.Kaputluk ve elbiselik.Büyükbabamın ve kardeşlerinin elindeydi Akçuraların kendi özel köyleri vardı . Oturdukları konak iki katlı yirmi odalı , çok geniş ve ahşap bir evdi . Annem bu evde doğmuş ve büyümüş .
Büyük babam da bir hafta misafir kaldık , Pek sevdim şen , güler yüzlü ve çok yakışıklıydı . Öğle yemeğine kadar çiflik işleriyle meşkul olurdu , yemekten sonra da araba koşturarak beni ve kızlarını etraf köyleri gezdirirdi . Bana kıymetli hediyeler verdi ve her sene gelerek onda kalmamı babama yazdı , beni çok sevdiğini her vesile ile söylerdi .
Fakat büyük babayı bir daha görmek kısmet olmadı.Teyzelerimde dayılarımda hepside iyi tahsil yapmışlardı , çevede çok sevilen ve itibarlı kişilerdi . Annemin amcası Temirbulat Akçura’nın malikhanesine ve Akçura sülalesinin temel yerleri Züyebaşı köyüne gittik.Büyükbabamın ordaki iki katlı ahşap evini gezdik çok güzeldi.Timurbulat dedem beni görünce Gasprinski , ta kendisi (babama)benzetti.Babamı çok seviyormuş , hürmet besliyormuş , benide çok sevdi . Şimal seyahatim çok güzel samimi bir ortamda geçti.
Annemi çok özledim onun yanı sıra nasıl bir ailede büyüdüğünü görmüş oldum.1897 senesi… büyük teyzem ve kocası hac dönüşü bizde misafir oldular. Hepside çok iyi insanlardı. İdil – Ural seyahatim hayatımın en güzel seyahati oldu . Seyahat dönüşü küçük kardeşim Leyla’nın ölimünü hayatım boyunca unutamadım. Narin , sarı saçlı , mavi gözlüydü . Çocukluk anılarımın hiç unutamadığım acısı olarak kaldı onu anlatmak uzun sürer ama acı , kayıp insanı derinden yaralıyor. Seyahat sonrası anneme dahada yakın oldum ve hayranlığım arttı , öyle zengin ve ihtişamlı yaşantıyı bırakıp babamı ve fikirlerini kabul etmesi , babama sekiz evlat doğurması evinde , çamaşırlarından , badanasına kadar kendisi yapıyordu .Daha sonra “Tercüman”gazetesinin çıkarılıp , dağıtılması ve Kırım dışından gelen gençlerin eğitimiyle de ilgileniyordu . O güzel gönlüne bütün Türk dünyasının geleceğini sığdırmıştı . Onu kaybedince yalnız biz değil emek verdiği herkes baştada gazete öksüz kaldı , diyor Şefika Gaspıralı.
-devam edecek. |