Yalova’da suyun inanç, ritüel ve gündelik yaşam içindeki rolünü ortaya koyan kapsamlı bir akademik çalışma tamamlandı. Altı yıl süren saha araştırmalarıyla 40 köyde yapılan görüşmeler sonucu hazırlanan Yalova’da Su Kültü adlı doktora tezi, kentin somut olmayan kültürel mirasını kayıt altına aldı. Çalışmanın sahibi Öğr. Gör. Dr. Ezgi Şahin Sevdi, Yalova’da kültürel belleğin, paldır küldür kentleşmelere ve zamanın hızla değişen ritmine rağmen güçlü biçimde yaşadığını ve canlı olduğunu vurguladı.
Yalova’nın Kültürü Akademik Çalışmalarla Belgeleniyor
Yalova’nın kültürel mirasını uzun yıllardır saha çalışmalarıyla inceleyen Dr. Ezgi Şahin Sevdi, kent özelinde yürüttüğü araştırmalarla dikkat çekiyor. 2021 senesinde Yalova Üniversitesi, Yalova İl Özel İdaresi ve Yalova Belediyesi iş birliğinde düzenlenen Yalova Araştırmaları Kongresi’nde “Yalova’da Kaybolmaya Yüz Tutmuş Mesleklerden Sıcak Demircilik” başlıklı tebliğini sunan araştırmacı, Termal ilçesine bağlı Akköy’de gerçekleştirdiği saha çalışması sonucunda Evlenme Gelenekleri üzerine akademik bir makale de yayımladı. Böylelikle Yalova’da zanaat ve evlilik âdetleri kayıt altına alınmış oldu
Altı yıllık emeğin ürünü olan “Yalova’da Su Kültü” adlı doktora tezini 2026 yılı başında başarıyla tamamladı.
Çalışmalar Kültür Bakanlığı Envanterine Giriyor
Somut Olmayan Kültürel Miras (SOKÜM) sözleşmesi kapsamında Kültür ve Turizm Bakanlığı envanterine kaydedilmek üzere kendisinin de doğal üyesi bulunduğu il komisyonunca çalışmalarının Ankara’ya gönderildiğini belirten Dr. Ezgi Şahin Sevdi, sürecin Yalova’nın kültürel hafızası açısından büyük önem taşıdığına dikkat çekti. Bu kapsamda aynı zamanda Yalova Üniversite’nin çalışmalar aracılığıyla şehre katkı yaptığını ve İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ile de iş birliklerinin sürdüğünü ifade etti.
Su Kültü Nedir? Eski Türk İnançlarından Günümüze
Eski Türk inanç sistemlerinde tabiat unsurlarının merkezi bir yere sahip olduğunu ifade eden Sevdi, yer-su kültünün dağ, orman, ateş, toprak ve özellikle su etrafında şekillendiğini belirtti.
“Su, İslamiyet öncesi Türk topluluklarında kutsal kabul edilmiştir. Nehirlerin, göllerin, akarsuların bir ruha sahip olduğuna inanılmıştır. Bu inanışlar İslamiyet sonrasında da dönüşerek varlığını sürdürmüştür.” dedi.
40 Köy, 125 Kaynak Kişiyle Saha Çalışması
Yalova’da Su Kültü adlı çalışma kapsamında Yalova genelinde 40 köy ziyaret edildi. Toplam 125 kaynak kişiyle yapılan görüşmelerde; suya atfedilen kutsallık, ritüeller, kaçınmalar, tabular ve inanç pratikleri kayıt altına alındı.
Sevdi, “Kültür durağan değildir. Dönüşür ama yok olmaz. Yalova’da su etrafında şekillenen inanışların bugün hâlâ canlı biçimde yaşadığını sahada gördük,” ifadelerini kullandı.
Yağmur Yağdırma Törenlerinde Yada/Cada İzleri
Araştırmada yağmur yağdırma törenlerine dair dikkat çekici bulgular da yer aldı. Armutlu’nun Fıstıklı köyü başta olmak üzere bazı Yalova köylerinde, eski Türk inanışlarına dayanan yada/cada taşı geleneğinin İslamî çerçevede sürdürüldüğü tespit edildi.
“Bu törenler hem eski Türk inanış sistemi hem de İslam’daki istiska duasıyla birlikte değerlendirilmelidir. Gelenek terk edilmemiş, dönüşerek devam etmiştir.” diyen Dr. Ezgi Şahin Sevdi, bu durumun kültürel sürekliliği gösterdiğini belirtti.
Cenaze Ritüellerinde Su: Eşik Görevinde Bir Koruyucu Unsur
Cenaze çıkan evlerde su dolu kapların boşaltılması âdetine de saha çalışması sonucunda Yalova’nın her köyünde rastlandığını belirten Dr. Ezgi Şahin Sevdi, bu uygulamanın suyun kültürel bellekte bir ‘eşik’ gibi algılandığını ve temizleyici, arındırıcı işlevlerinin yaşamaya devam ettiğini ortaya koyduğunu söyledi.
“Yalova’nın köylerinde su; ölüm âdetlerinden nazar inancına, kırklama pratiklerinden yağmur törenlerine kadar pek çok alanda aktif çeşitli işlevlere sahiptir.” dedi.
Sözlü Kültür Tehlike Altında
Araştırmada suyla ilgili efsane ve memorat anlatılarının yoğun olduğu, ancak türkü, mani ve masal gibi sözlü ürünlerin derlenmesinde zorluklar yaşandığına dikkat çekildi.
“Her yaşlının ölümüyle birlikte sözlü mirasımız eksiliyor,” diyen Sevdi, bu nedenle sözlü mirasın kayıt altına alma çalışmalarının aciliyet taşıdığını vurguladı.
Çözüm Önerisi: Su Temalı Kültürel Rotalar ve Müzecilik
Dr. Ezgi Şahin Sevdi’ye göre Yalova’nın “su kenti” kimliği kültürel projelerle desteklenmeli. Yalova’yı merkeze alan kültürel rotalar, tematik sergiler, müzecilik çalışmaları ve yerel eğitim programlarıyla şehrin somut olmayan kültürel mirası çalışılmalı ve görünür hâle getirilmeli.
“Böylece hem somut olmayan kültürel miras korunur hem de geleneksel bilinç sürdürülebilirlik anlayışıyla gelecek kuşaklara aktarılır,” ifadelerini kullandı.
Saha Çalışmasına Destek Verenlere Teşekkür Etti
Saha çalışmasının özellikle kırsal yerleşimlerde yürütüldüğünü belirten Öğr. Gör. Dr. Ezgi Şahin Sevdi, bu süreçte köylere giriş, yerel aktörlerle temas kurulması ve güven ilişkilerinin oluşturulmasının büyük önem taşıdığını ifade etti. Sevdi, bu sürecin en kritik destekçisinin Sayın Salih Kocabaş olduğunu vurgulayarak, “Köylere ulaşmamı sağlayan, beni yerel halkla tanıştıran ve saha çalışmasının sağlıklı ilerlemesine katkı sunan kendisidir. Bu araştırmanın sahadaki başarısında onun emeği belirleyicidir” dedi.
Üniversite bünyesinde yürütülen çeşitli görevlendirme süreçlerinde de bölümdeki meslektaşlarından destek gördüğünü belirten Sevdi, özellikle Öğr. Gör. M. Abdullah Gül, Dr. Uğur İnan ve Dr. Yunus Şahin’in süreç boyunca sağladıkları kolaylık ve desteğin kendisi için son derece kıymetli olduğunu ifade ederek teşekkür etti.
