Asperger Sendromu, güncel psikiyatrik tanı kılavuzlarında (DSM-5) Otizm Spektrum Bozukluğu çatısı altında değerlendirilen nörogelişimsel bir tablodur. Zihinsel beceriler ve yapısal dil gelişimi genellikle yaşa uygun seyretse de, temel klinik tablo sosyal etkileşimdeki zorluklar ve sınırlı, tekrarlayıcı davranış örüntüleri üzerine kuruludur.
Dilin Yapısı Sağlam, İşlevi Eksik Sık gözlemlenen durum; dilin yapısal (dil bilgisi ve kelime dağarcığı) olarak gelişmiş olmasına rağmen, sosyal bağlamda işlevsel olarak kullanılamamasıdır. Biz bunu "pragmatik (kullanımbilimsel) dil bozukluğu" olarak tanımlıyoruz.
İletişim, yalnızca kelimeleri art arda dizmekten ibaret değildir. Karşılıklı sıra alma, dinleyicinin ilgisini takip etme, ses tonundaki kinayeyi (sarkazm) fark etme veya mimikleri doğru okuma gibi yazılı olmayan kuralları içerir. Asperger profilindeki bireyler, bu sosyal ipuçlarını işlemlemekte ciddi yapısal zorluklar yaşarlar.
Somut İletişim ve Daralmış İlgi Alanları Dil kullanımları genellikle son derece somut ve motamottur. Deyimler, mecazlar veya imalı söylemler (örneğin "havadan sudan konuşmak") anlaşılamadığı için iletişimde sık sık kopukluklar meydana gelir.
Bunun yanı sıra, belirli ve kısıtlı konulara duyulan aşırı ilgi, sohbetin karşılıklı bir etkileşimden ziyade, tek taraflı uzun bir bilgi aktarımına dönüşmesine yol açar. Bu durum, bireyin çevresi tarafından yanlış anlaşılarak sosyal izolasyona itilmesinin en temel nedenlerinden biridir.
Ne Yapılmalı? Asperger profiline sahip bireylerin sosyal kuralları içgüdüsel olarak öğrenmelerini beklemek rasyonel değildir. Sosyal iletişim, onlar için öğrenilmesi gereken somut bir kodlama sistemidir.
Günlük iletişimde atılabilecek en doğru adımlar;
- İfadelerde net ve dolaysız olmak,
- İmalardan ve karmaşık mecazlardan kaçınmak,
- Sosyal beklentileri somut kurallar halinde ifade etmektir.
18 Şubat, bu nörogelişimsel farklılığı stigmatize etmeden, bireylerin yaşadığı somut iletişim zorluklarını anlamak ve bilimsel temelli destek mekanizmaları geliştirmek için önemli bir fırsattır.
Uzm. Dkt. Harun Ayas Dil ve Konuşma Terapisti
Not: Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Tanılama ve tedavi süreçleri için mutlaka hekiminize; terapi süreçleri hakkında ise dil ve konuşma terapistinize başvurunuz.
Bilimsel Referanslar
- American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). Washington, DC.
- Martin, I., & McDonald, S. (2004). An exploration of causes of non-literal language problems in individuals with Asperger syndrome. Journal of Autism and Developmental Disorders, 34(3), 311-328.
