Küba, Atlas Okyanusu’ nda bir ada ülkesidir; başkenti Havana’ dır. Havana’ nın en işlek caddesi üzerinde, yol kenarındaki 5-6 metrelik yeşil bir bant üzerinde, yaklaşık 50’ şer metre arayla ( Yaser Arafat, Ho Chi Minh, Vladimir Lenin, Simon de Beauvoir gibi) çeşitli devlet adamı, düşünür ya da sanatçıların büstleri bulunur.

Aynı bölgede 2008 yılında, Türkiye Cumhuriyeti’ nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk için de bir büst yaptırıldı ve törenle, yol kenarında Anfiteatro de la Habana önüne yerleştirildi. Açılışta Türkiye’ nin NATO Daimi Temsilcisi Büyükelçi Haydar Berk de bulundu.

Cadde üzerinde büstün yerini belirleyen ve üzerinde “Monumento a Mustafa Kemal Atatürk “ yazan bir levha var. Büstün hemen altında büyük harflerle ATATÜRK yazısı bulunuyor; altındaki plâkada ise aynen şunlar yazıyor:

“MUSTAFA KEMAL ATATÜRK

19.5.1881- 10.11.1938

FUNDADOR DE LA REPUBLİCA DE TURQUIA

YURTTA SULH, CİHANDA SULH

PAZ EN EL PAİS, PAZ EN EL MUNDO”

Atatürk’ ün büstünün 50 metre kadar sağında TAGORE’ nin, 50 metre kadar solunda da JOSE CARLOS’ un büstleri var.

Şimdi, bu iki büstün sahiplerini kısaca hatırlayalım.

RABİNDRANATH TAGORE ( 1861- 1941), ünlü Hintli şair, yazar ve düşünür. Tagore, Hint kültürünün Batı’ ya, Batı edebiyatının da Hindistan’ da tanıtılmasında önemli bir rol oynamış; ünlü şiir kitabı “Gitanjali” nin İngilizce çevrisiyle 1913 yılında Nobel Ödülü’ nü kazanmıştı.

2003 yılında Ankara’ da bir caddeye” Tagore” adı verildi. Caddenin açılış törenine katılan Hindistan Başbakanı Atal Behari Vajpayee burada yaptığı konuşmada, Tagore’ nin millî mücadele yıllarında İstanbul’ a geldiğini, Atatürk ile hiç karşılaşmadığını, ancak Türkiye’ deki millî mücadeleden çok etkilendiğini; Atatürk’ ten de Türk edebiyatına ait kitap istediğini; Atatürk’ ün yolladığı 41 kitabın halen Tagore’ nin kurduğu üniversitede muhafaza edildiğini; kitapların önünde de “Türk Halkının Armağanıdır” yazılı bir plâka bulunduğunu belirtti.

Başbakan Behari, Tagore’ nin Atatürk’ ün milliyetçi ve reformcu hareketlerini örnek aldığını, Atatürk’ ü Asya kıtasını yeniden uyandıran kişi olarak tanımladığını da, sözlerine ekledi.

2019 yılında yapılan bir törende, Hindistan’ ın Ankara Büyükelçisi Sanjay Bhattarcharyya da, Atatürk’ ü Asya kıtasını uyandıran kişi olarak tanımladıktan sonra şu ilgi çekici ifadeleri kullandı: “ Tagore, Atatürk’ ü öngörü sahibi, cesur ve milliyetçi olduğu için kutluyor. Asya ülkelerinin kalkınması için Türkiye’ ye bakılması gerektiğini söylüyor.”

Küba’ da Havana caddesinde Atatürk’ ün büstünün 50 metre kadar solunda ise Peru’ lu siyasî önder ve düşünür Jose Carlos Mariategui’ nin büstü var.

Carlos, eserlerinde daha çok faşizmi eleştirerek toplumsal baskıların ve eşitsizliklerin hüküm sürdüğü ülkelerde aydınların sorumluluğu üzerinde durmuştu.

Carlos, Türkiye’ de Kurtuluş Savaşı sonrası yaşanan dönüşümün önemini vurgulamış, özellikle İslâmî kurumlardan kopuşun ve cumhuriyetin değerlerinden övgüyle söz etmişti.

Düşünceleriyle pek çok kanaat önderini etkilemiştir. Bunların içinde özelikle Arjantinli siyasetçi, Küba gerillalarının lideri Ernesto Che Guevara önemli bir yer tutar.

Che Guevara’nın Atatürk ilke ve devrimlerinden çok etkilendiği biliniyor.

Zaten Che Guevara’ nın fotoğraf sanatçısı oğlu Camilo Guevara da, “Babam, Atatürk’ü tanırdı” diyor ve NUTUK’ u okuduğunu söylüyor.

***

Bir gemi kaptanı anlatıyor: Yıl 1977, Fırat adlı gemiyle, Amerika’nın Phıladelphia limanına 10 bin ton tütün götürmüştük. Şehri dolaşmış gemiye dönüyorduk. Yanımıza bir araba yaklaştı ve nereye gittiğimizi sordu. Limana deyince bizi götürebileceğini söyledi. 3 arkadaş bindik ve geminin bordasına kadar getirdi. Bu kibar Amerikalıyı Türk kahvesi ikram etmek için gemiye davet ettim. Zabitan salonuna geçtik. Kaptanımız da oradaydı. Misafirimiz salonu inceledikten sonra; ”Bu geminin Türk gemisi olduğunu söylediniz. Ancak, salonda Atatürk resmi yok” dedi ve hemen ilâve etti; “Önce Atatürk’ün resmini koymalıydınız” deyip kahveyi içmeden gemiden ayrıldı. Hepimiz şaşırıp kalmıştık. Karşılaştığımız olaya bir anlam veremiyorduk. Bu olayı çok düşündüm. Sanırım bu kibar Amerikalı, varlık nedenimiz olan Atatürk’e kayıtsız kaldığımızı düşünmüş ve tavrımızı vefasızlık olarak değerlendirerek bizi protesto etmişti. Karşılaştığımız bu sıra dışı olaya başka açıklama bulamamıştım.

Yıl 1985, İzmir’e yük getiren Yunan bandralı gemide başmühendis mide kanaması geçirdiği için hastahaneye kaldırılmış. İşe davet ettikleri için görev aldım. Gemide tek Türk, başmühendis olarak benim. Bir sohbet esnasında, gemi kaptanı (adı Kosta’ydı) gümrükte fotoğraf makinesinin mühürlü kamaraya kilitlendiğini ve bu duruma çok üzüldüğünü söyledi. Makine yanında olsaydı ne yapacaktın diye sordum. Oğlu istediği için, Kordon’daki Atatürk Anıtı’nın resmini çekeceğini söyledi. Şaşırmıştım. “Atatürk size tarihinizin en büyük darbesini vuran komutandı, neden onun resmini çekmeyi düşünüyorsunuz” dedim. Şu cevabı verdi; “Biz, emperyalizmin emrinde haksız ve işgalci olarak Anadolu’ya geldik. Uçurumdan aşağı yuvarlanırken Atatürk sizi uçurumun kenarından alıp, özgür uluslararasına modern bir ulus olarak kattı. Bunu yaparken, insanlık tarihine ezilen ulusların kurtuluşuna örnek olan, yeni bir deneyim kazandırdı. Onlara, özgürlükleri için mücadele ederlerse kazanacaklarını öğretti. Atatürk, bu nedenle bizim için de değerlidir”. Bu cevap nedeniyle, etkisini hayatım boyunca taşıdığım bir duygu yoğunlaşması yaşamıştım.

Yıl 2003, Kamerun’un Douala Limanındayız. Kütük kereste yüklenecek. Yükün sahibi, gemiye yüklemeye nezaret edecek bir kaptan göndermişti. Kaptan Hırvat’tı. Zabitan odasına geldiğinde, gelenin karşısına düşen duvardaki Atatürk resmini görünce duraladı. Bir süre durduktan sonra resme doğru yürüdü. Saygı ifade eden davranışlarla resmi nazikçe düzeltti ve hepimizin yüreğine bir ok gibi saplanan şu sözleri söyledi; “Siz bu insanı ve ideallerini anlayamadınız. Anlamış olsaydınız bugün Avrupa kapılarında sürünmez, Avrupalılar sizin kapılarınızda bekleşirlerdi.”

Yıl 2017, Bangladeş’ in Chittgong limanındayız. Gemiden inmiş limanın çıkış kapısına doğru gidiyordum. Takkeli, entari ya da şalvar giyimli, yaşlı birisi ile hafifçe çarpıştık. Nedeni o olmamasına karşın özür diledi ve konuşmaya başladık. Nereli olduğumu sordu. Türk olduğumu söyledim. Hiç beklemediğim bir cevap verdi; “Atatürk’ün çocuğusun yani” dedi. Heyecanlanmıştım. Sohbeti sürdürdüm. Birçok kimseye inanılmaz gelebilir ama bana şunları söyledi; “En büyük Müslüman Atatürk’tür. Biz Bangaldeş olarak onun öğrettiği yoldan gittik ve özgürlüğümüze kavuştuk. Fakiriz ama onun yaptıklarını yaparsak fakirlikten de kurtulabiliriz. O sadece Türklerin değil tüm Doğu halkları için de büyük bir liderdir.”

Gününüz aydınlık ve esenlik dolu olsun.