Parkinson Hastalığı (PH), toplumda genellikle ekstremitelerde görülen tremor (titreme) ve bradikinezi (hareket yavaşlığı) ile tanınır. Ancak bu nörodejeneratif süreç, yalnızca kol ve bacak kaslarını değil; konuşma, solunum ve yutma fonksiyonlarını sağlayan larengeal ve faringeal kas gruplarını da etkiler.

Hastaların yaşam kalitesini ve sağkalım süresini doğrudan etkileyen iki majör komplikasyon; Hipokinetik Dizartri (konuşma bozukluğu) ve Orofaringeal Disfajidir (yutma bozukluğu). Literatür, PH tanılı bireylerin büyük çoğunluğunda bu fonksiyon kayıplarının geliştiğini, ancak hastaların genellikle farkındalıklarının düşük olduğunu göstermektedir.

"Sesim Neden Duyulmuyor?": Hipokinetik Dizartri

Parkinson hastalığının konuşma üzerindeki en karakteristik yansıması "Hipokinetik Dizartri"dir. Bazal ganglionlardaki dopamin eksikliği, motor hareketlerin genliğini (amplitüdünü) daraltır. Tıpkı hastanın el yazısının küçülmesi (mikrografi) gibi, sesi ve artikülasyonu da "küçülür."

Klinik tablo genellikle şu semptomlarla seyreder:

  • Monoton ve Zayıf Ses (Hipofoni): Ses şiddetinin azalması ve vurgu yeteneğinin kaybolması.
  • Vokal Kord Bowing (Yaylanma): Larengeal kaslardaki rijidite ve atrofiye bağlı olarak, fonasyon sırasında vokal foldların (ses tellerinin) tam kapanamaması ve arada açıklık kalmasıdır.
  • Algısal Kalibrasyon Bozukluğu: En kritik nokta burasıdır. Hasta, kendi sesini normal şiddette duyarken, çevresini "kulağı duymamakla" suçlayabilir. Hastanın içsel duyusal geri bildirimi (sensory feedback) bozulmuştur. Bu nedenle hasta, sesinin kısıldığını kendi kendine fark edemeyebilir; dışarıdan bir uzmanın (klinisyenin) objektif değerlendirmesi şarttır.

Yutma güçlüğü ve sessiz aspirasyon

Parkinson hastalığında dikkat edilmesi gereken hususlardan biri de aspirasyon pnömonisidir (gıdanın akciğere kaçmasına bağlı zatürre). Larenks ve farinkste gelişebilecek bradikinezi (yavaşlık) ve rijidite, yutma güvenliğinin değerlendirilmesi ve takibini gerektirir.

Buradaki en büyük tehlike Sessiz Aspirasyon’dur. Larengeal duyunun azalması nedeniyle, yiyecek veya içecek hava yoluna kaçtığında hasta öksürmez ve tepki vermez. Dışarıdan bakıldığında "rahat yiyor" gibi görünen bir hasta, aslında her lokmada akciğer enfeksiyonu riskiyle karşı karşıya olabilir.

Multidisipliner Takip: Neden Hekim ve Terapist Kontrolü Şart?

Parkinson, ilerleyici (progresif) bir hastalıktır. Bu nedenle konuşma ve yutma fonksiyonları, "bir kez bakılıp geçilecek" durumlar değildir; hastalığın evresine göre sürekli takip gerektirir.

Evde yapılan bilinçsiz uygulamalar veya kulaktan dolma "egzersizler", yorgunluğu artırabileceği gibi aspirasyon riskini de tetikleyebilir. Süreç mutlaka profesyonel temelde ilerlemelidir:

  1. Nörolojik Medikal Yönetim: Hastanın konuşma ve yutma performansındaki dalgalanmalar (ON/OFF dönemleri), Nöroloji hekiminin ilaç dozajını ve zamanlamasını ayarlamasında kritik bir veridir.
  2. Objektif Değerlendirme: Sessiz aspirasyon riskini ekarte etmek için KBB ve DKT işbirliğinde yapılan Laringostroboskopi veya Videofloroskopik Yutma Çalışması (MBSS) gibi enstrümantal yöntemler altın standarttır. "Su içerken öksürmüyor" demek, yutma güvenliği için tek başına bir kanıt değildir.
  3. Klinik Yönetim: Dil ve Konuşma Terapisti, hastanın mevcut nörolojik kapasitesine en uygun güvenli beslenme stratejilerini ve iletişim yöntemlerini belirler.

Sonuç olarak,

Parkinson hastalığında ses kısıklığı veya yutkunma zorluğu, yaşlılığın doğal bir sonucu değil; hastalığın yönetilmesi gereken bir parçasıdır.

Erken dönemde Nöroloji hekimi ve Dil ve Konuşma Terapisti tarafından yapılan düzenli kontroller, hastanın güvenli beslenmesini sağlamak ve iletişimsel izolasyonunu önlemek adına hayati önem taşır.

Uzm. Dkt. Harun Ayas

Dil ve Konuşma Terapisti

Not: Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Tanılama ve tedavi süreçleri için mutlaka hekiminize; terapi süreçleri hakkında ise dil ve konuşma terapistinize başvurunuz.

Bilimsel Referanslar

  1. Yorkston, K. M., et al. (2010). Management of Speech and Swallowing Disorders in Degenerative Diseases.
  2. Plowman, E. K., et al. (2017). Critical review of speech and swallowing deficits in Parkinson's disease.
  3. Logemann, J. A. (1998). Evaluation and Treatment of Swallowing Disorders.