ABD’nin Maskelenmiş Yüzü -3
ENDONEZYA - ABD 1958
Endonezya, resmî adıyla Endonezya Cumhuriyeti; Hint ve Pasifik okyanusları arasında, Güneydoğu Asya ve Okyanusya'da 17 binden fazla adadan oluşur. Bu adaların en büyükleri Sumatra ve Cavadır. Endonezya dünyanın en büyük ada ülkesidir ve 1.904.569 km² lik yüzölçümüyle dünyada 14. sıradadır.
· 2026 yılı itibarıyla 285 milyon civarında nüfusuyla dünyanın en kalabalık dördüncü ülkesi ve aynı zamanda en kalabalık Müslüman ülkesidir.
· Cava dünyanın en kalabalık adasıdır ve ülke nüfusun yarıdan fazlasına ev sahipliği yapar.
· Ülkenin eski başkenti ve en kalabalık şehri Cakarta, dünyanın en kalabalık ikinci metropolüdür. Komşuları; Papua Yeni Gine, Doğu Timor ve Malezya'dır.
· Ülkenin şimdiki başkenti Nusantara, 17 Ağustos 2024 tarihinde resmen başkent olan ve sıfırdan inşa edilen bir şehirdir.
· Endonezya başkanlık sistemi ile yönetilen bir demokrasidir. Ülke dokuzu özel statülü olmak üzere 38 ile ayrılmıştır
Singapur, Filipinler, Avustralya ve Hindistan'a bağlı Andaman ve Nikobar Adaları ile deniz sınırı bulunur. Yüksek nüfusuna rağmen Endonezya, geniş yaban alanlarına sahiptir ve en yüksek seviyede biyoçeşitliliğe sahip ülkelerden biridir.
Yüksek nüfusuna rağmen Endonezya, geniş yaban alanlarına ve en yüksek seviyede biyo çeşitliliğe sahip bir ülkedir.
Endonezya'nın ilk devlet başkanı Sukarno (1945-1967), anti-emperyalist ve karizmatik bir liderken, 1965 darbesi sonrası yönetimi devralan Suharto (1967-1998) ordu destekli, otoriter ve Batı yanlısı bir "Yeni Düzen" kurdu. Sukarno'nun sol eğilimli politikaları, Suharto'nun komünist katliamı ve 30 yıllık diktatörlüğü ile son buldu.
· Sukarno (Kurucu Baba): 1945'te Endonezya’nın bağımsızlığı ilan etti, "Nasakom" (Milliyetçilik-Din-Komünizm) ideolojisini savundu. Bağlantısızlar Hareketi'nde önemli rol oynadı.
· Şubat 1958'de Sumatra ve Sulawesi'de ilan edilen muhalif hükümetler, Jakarta'daki merkezi yönetime karşı çıktı.
· Ekonomik çöküş ve 1965 darbe girişimi sonrası gücünü kaybetti. Şubat 1958'de Sumatra ve Sulawesi'de ilan edilen muhalif hükümetler, Jakarta'daki merkezi yönetime karşı çıktı.
· Suharto (Yeni Düzen): 1965'te komünistlerin tasfiyesi sürecini yönetti (yaklaşık 500.000+ ölüm). 1967'de başkan oldu. Otoriter bir yapı, ekonomik istikrar (yatırım odaklı) ve yaygın yolsuzlukla geçen 30 yılın ardından 1998'de istifa etti.
· Geçiş Süreci: 11 Mart 1966'da (Supersemar) Sukarno, yetkilerini ordu komutanı Suharto'ya devretmek zorunda kaldı ve ev hapsine alındı.
Sukarno, bağımsızlık mücadelesinin sembolü olarak daha popülist bir figür iken, Suharto ordunun desteğiyle ekonomiyi kalkındırmayı hedefleyen ancak özgürlükleri kısıtlayan bir lider olarak tarihe geçti.
Perde Arkası ve ABD’nin Parmak Uçları:
- 1958 yılında ABD, Endonezya'da Sukarno'nun "Yönlendirmeli Demokrasi" yönetimine ve komünist etkiye (PKI) karşı, CIA aracılığıyla PRRI/Permesta isyanını destekledi.
- Sumatra ve Sulawesi'deki askeri isyancılara silah ve finansman sağlandı. İsyanın başarısız olması ve bir ABD savaş uçağı ile pilotunun düşürülmesi sonucu; ABD’nin müdahalesi açığa çıktı ve bu olay; ABD-Endonezya ilişkilerinde oldukça gerilim yarattı.
Olayların Temel Özellikleri:
· CIA Müdahalesi, Eisenhower yönetimi, Sukarno'nun komünist partiyle yakınlaşmasını engellemek için isyancı bölgesel komutanlara para, silah ve uçak desteği sağladı.
İsyancı Hareket (PRRI/Permesta), Şubat 1958'de Sumatra ve Sulawesi'de ilan edilen muhalif hükümetler, Jakarta'daki merkezi yönetime karşı çıktı.
· Başarısızlık ve Skandal,
İsyancıların merkezi ordu tarafından bastırılması üzerine CIA desteği başarısız oldu. Düşürülen bir Amerikan uçağı ve pilotu (Allan Pope), ABD'nin Endonezya’nın iç işlerine karıştığını kanıtladı.
· Müdahalenin Sonuçları:
Bu olaylar, Sukarno'nun Batı karşıtı duruşunu sertleştirmesine ve ordu içindeki anti-komünist unsurların daha sonraki (1965) tasfiyeleri için ABD ile gizli bağlantılarını güçlendirmesine zemin hazırladı.
Bu olay dönemin, Soğuk Savaş'ın Güneydoğu Asya'daki en önemli gizli operasyonlarından biri olduğu şeklinde kabul edilir.
· Yeni Düzen:
1965 darbesi sonrası yönetimi devralan Suharto (1967-1998) ordu destekli, otoriter ve Batı yanlısı bir "Yeni Düzen" kurdu. Sukarno'nun sol eğilimli politikaları, Suharto'nun komünist katliamı ve 30 yıllık diktatörlüğü ile son buldu.
Değerli okurlar bir sonraki yazım ‘Küba ABD ilişkileri’ olacaktır.
Sevgiyle, mutlulukla ve sağlıcakla kalınız.
