ABD’nin Maskelenmiş Yüzü -7
ABD VİETNAM İLİŞKİLERİ
Vietnam resmî adıyla Vietnam Sosyalist Cumhuriyeti, Güneydoğu Asya anakarasının doğu ucunda yer alan bir ülkedir. Yaklaşık 331.000 kilometrekarelik bir alana ve 102 milyondan fazla nüfusa sahip olan Vietnam, dünyanın en kalabalık 16. ülkesidir.
Birinci Çinhindi Savaşı
1946'da başlayan Birinci Çinhindi Savaşı'nda Fransız Birliğinin yenilmesinin ardından Vietnam, 1954'teki Cenevre Konferansı ile bağımsızlığını kazandı. Ancak 17. paralel boyunca ikiye bölündü.
Ho Chi Minh liderliğindeki Viet Minh, Kuzey Vietnam'ın kontrolünü ele alırken; Güney Vietnam'da Ngo Dinh Diem yönetimi kuruldu. ABD bu devlete mali ve askerî destek sağlamaya başladı.
Vietnam Savaşı ya da İkinci Çinhindi Savaşı
1 Kasım 1955 ile 30 Nisan 1975 tarihleri arasında Vietnam, Laos ve Kamboçya'da gerçekleşen, Kuzey Vietnam ile Güney Vietnam ve onların müttefikleri arasında yaşanan bir silahlı çatışmadır.
· Kuzey Vietnam, Sovyetler Birliği ve Çin tarafından desteklenirken;
· Güney Vietnam, Amerika Birleşik Devletleri ve diğer antikomünist ülkeler tarafından desteklendi.
Bu çatışma, Çinhindi Savaşları'nın ikincisiydi ve Soğuk Savaş bağlamında ABD ile Sovyetler Birliği arasında yürütülen bir hakim olma savaşı niteliği taşıyordu. Bu savaş aynı zamanda; sömürge sonrası ulusal kurtuluş savaşı gibi değerlendiriliyor ve başından itibaren iç savaş unsurlarını da barındırıyordu.
ABD'nin doğrudan askerî müdahalesi 1965'te yoğunlaştı ve 1973'te Amerikan kuvvetlerinin çekilmesiyle sona erdi.
Savaş, Laos ve Kamboçya'daki iç savaşları da etkilemiş; 1975 yılında üç ülkenin de komünist yönetimler altına girmiş ve bölgedeki çatışmalar sona ermişti.
Çatışmaların Gelişim Süreci
Kuzey Vietnam, güneydeki muhalif grupların oluşturduğu Vietnam Ulusal Kurtuluş Cephesi'ni (Viet Cong) destekledi ve 1957'den itibaren gerilla savaşı yoğunlaştı. 1958'de Kuzey Vietnam, Laos'a girerek Viet Cong'a lojistik sağlamak amacıyla Ho Chi Minh Yolu'nu kurdu. 1961'e gelindiğinde, Kuzey Vietnam gizlice Vietnam Halk Ordusu askerlerini güneydeki isyancılara destek için göndermeye başladı. ABD Başkanı John F. Kennedy, 1960'ların başında askerî danışmanlar ve Güney Vietnam Ordusu'na yardım göndererek ABD'nin müdahalesini artırdı. 1963'te ise Diem, ABD destekli bir askerî darbeyle öldürüldü ve bu durum Güney Vietnam'daki siyasi istikrarsızlığı daha da derinleştirdi.
1964'teki ‘Tonkin Körfezi Olayının’ ardından ABD Kongresi, Lyndon B. Johnson'a savaş ilanı olmaksızın askerî varlığı artırma yetkisi veren bir kararı kabul etti.
Johnson, Kuzey Vietnam'a yönelik geniş çaplı bir bombardıman harekâtı başlattı ve muharip birlikleri bölgeye sevk etti; ABD asker sayısı 1966'da 184.000'e, 1969'da ise 536.000'e ulaştı. ABD kuvvetleri, kırsal alanlarda yürüttükleri "ara ve yok et" operasyonlarında hava üstünlüğüne ve yoğun ateş gücüne dayandı.
Buna karşılık komünist güçler, kırsal bölgeleri ve ormanlık alanları gizli üsler olarak kullanarak gerilla taktiklerine başvurdu.
1968'de Lê Duẩn liderliğindeki komünist güçler, Tet Taarruzu'nu başlattı; saldırı, askerî açıdan başarısız olsa da ABD kamuoyunda “savaşın kazanılamayacağı” düşüncesini güçlendirdi.
Lyndon B. Johnson'ın ardından göreve gelen Richard Nixon, 1969'dan itibaren "Vietnamlılaştırma" politikasını uygulamaya koydu. Bu süreçte ABD kuvvetleri kademeli olarak çekilirken savaşın yükü genişletilen Güney Vietnam Ordusu'na devredildi.
1970'teki Kamboçya darbesi ise, Kamboçya'daki iç savaşı daha da şiddetlendirdi.
ABD Savaşı Nasıl ve Neden Kaybetti
· Yaygın uyuşturucu kullanımı ve düşen moral nedeniyle zayıflayan ABD birlikleri, 1972'ye gelindiğinde büyük ölçüde Vietnam'dan çekilmişti.
· ABD, Kuzey Vietnam'ın geniş çaplı operasyonlarına karşı Güney Vietnam Ordusu'na kritik hava desteği sağlasa da yeterli olmadı.
· 1973 Paris Barış Anlaşmalarının imzalanmasının ardından, son Amerikan kuvvetleri de ülkeden ayrıldı.
· Bu anlaşmalar kısa sürede Kuzey Vietnam tarafından ihlal edildi ve çatışmalar yeniden başladı ve devam etti.
· 1975 İlkbahar Taarruzu sırasında, yılların getirdiği yolsuzluk ve ekonomik sorunlarla zayıflayan Güney Vietnam yönetimi çöktü.
· Vietnam Halk Ordusu'nun Saygon'u ele geçirmesiyle birlikte savaş kesin Kuzey Vietnam zaferiyle sona erdi.
· Kuzey ve Güney Vietnam, 1976 yılında resmen birleşti.
Savaşın Ağır Sonucu
· Savaşta ölen Vietnamlı asker ve sivillerin sayısının 970.000 ile 3 milyon arasında olduğu tahmin edilmektedir. Ayrıca yaklaşık 275.000-310.000 Kamboçyalı, 20.000-62.000 Laoslu ve 58.220 ABD askeri hayatını kaybetti.
· Çatışmalarda, tarafların gerçekleştirdiği büyük katliamlar, terör eylemleri, ayrım gözetmeyen bombardımanlar, tecavüz, işkence ve etnik azınlıklara yönelik zulüm gibi ağır insan hakları ihlalleriyle de anıldı.
· Ayrıca savaşta ABD tarafından işlenen savaş suçları, dünya genelinde Amerikan karşıtlığının artmasına neden oldu.
· Savaşın sona ermesi, Vietnamlı tekne mültecilerinin ortaya çıkmasına ve daha geniş çaplı Hindiçin mülteci krizine yol açtı; bu süreçte milyonlarca insan bölgeden ayrıldı ve yaklaşık 250.000'i denizde hayatını kaybetti.
· Güney Vietnam ormanlarının yaklaşık %20'si toksik herbisitlerle kaplandı; bu durum ciddi sağlık sorunlarına neden oldu.
· Kamboçya'da Kızıl Kmerler tarafından gerçekleştirilen soykırımın ardından 1978'de Kamboçya-Vietnam Savaşı başladı.
· Çin, Vietnam'ı işgal etti ve iki ülke arasındaki sınır çatışmaları 1991'e kadar sürdü.
· ABD'de ise savaş, "Vietnam sendromu" olarak adlandırılan dış askerî müdahalelere karşı isteksizliğin ortaya çıkmasına yol açtı.
Değerli okurlar bir sonraki yazım ABD- Kamboçya: 1969-1970 ilişkileri olacaktır.
Sevgiyle, mutlulukla ve sağlıcakla kalınız.
