ABD’nin Maskelenmiş Yüzü -15
ABD PANAMA İLİŞKİLERİ
Panama, Orta Amerika'nın güney ucunda, Güney Amerika ile sınır komşusu olan bir ülkedir. Batıda Kosta Rika, güneydoğuda Kolombiya, kuzeyde Karayip Denizi ve güneyde Pasifik Okyanusu ile çevrilidir.
Panama'nın yüzölçümü yaklaşık 75.420 kilometre kare, nüfusu ise güncel tahminlere göre 4,6 milyon civarındadır.
16. yüzyılda İspanyol sömürgecilerin gelişinden önce Panama, çeşitli yerli kabilelerin yaşadığı, toprakların bu yerli kabileler tarafından işlendiği ve iskan edildiği bilinmektedir.
1821'de İspanya'dan ayrıldı ve Nueva Granada, Ekvador ve Venezuela'nın birliği olan Gran Kolombiya Cumhuriyeti'ne katıldı. Gran Kolombiya 1831'de dağıldıktan sonra, Panama ve Nueva Granada sonunda da Kolombiya Cumhuriyeti oldu.
Panama'nın Bağımsızlığı ve ABD Müdahalesi
Amerika Birleşik Devletleri, ilk olarak 1903 tarihli Hay-Herran Antlaşması aracılığıyla Panama kıstağında bir kanalın kontrolünü ele geçirmeye çalıştı. Bu gerçekleşmeyince bir kanal inşa etmek için çaresiz kalan Amerika Birleşik Devletleri, ayrılıkçı hareketi bir fırsat olarak gördü.
· 4 Kasım 1903'te, ABD'nin desteği ile Panama, Kolombiya'dan ayrılarak bağımsızlığını ilan etti.
· Buna karşılık, Panama üç hafta sonra Hay-Bunau-Varilla Antlaşması'nı imzalayarak, sonraki on yılda inşa edilecek olan okyanuslar arası kanal üzerinde ABD'ye egemenlik hakları tanıdı.
· Sonraki yıllarda Amerika Birleşik Devletleri ile uzun bir müzakere süreci yaşandı ve bu süreç, Panama Kanalı'nın Panama'ya devrinin Aralık 1999'da tamamlanmasını öngören Torrijos-Carter Antlaşmaları ile sonuçlandı.
Panama Kanalı Antlaşması kapsamında ABD'nin Kanal'ı işletme ve savunmasına ilişkin düzenlemelerin ayrıntıları ve antlaşmaların yürürlüğe girmesiyle ABD'nin Kanal Bölgesi yönetimi sona ermiş ve Panama Kanal Bölgesi toprakları ve işlevleri üzerindeki yetkiyi tam olarak devralmış ve bu süreç 31 Aralık 1999'da tamamlanmıştır.
Kanal geçiş ücretlerinden elde edilen gelir, özellikle Panama Kanalı genişletme projesinin 2016'da tamamlanmasıyla kapasitesi ikiye katlamış ve Panama'nın GSYİH'nin önemli bir bölümünü oluşturmaya devam etmiştir.
Amerika Birleşik Devletleri'nin Panama'yı İşgali
20 Aralık 1989 da Manuel Noriega'yı tutuklamak amacıyla, Amerika Birleşik Devletleri Panama'yı işgal etti.
Askeri müdahale, Mayıs 1989 seçimlerinin galibi olan Başkan Guillermo Endara'nın göreve gelmesine yardımcı olmak için yapıldığı savlandı.
Panama’nın Coğrafi Konumundan Kaynaklı Sıkıntıları
· Büyük ölçekte kokain üreten ülkelere yakınlığı ve ticari ve finansal bir kavşak noktasında bulunması Panama’yı, bu konuda özel bir öneme sahip kılıyordu.
· Panama Hükümeti, ABD ile deniz hukuku uygulaması, terörle mücadele, uyuşturucuyla mücadele ve çalıntı araçlar konusunda anlaşmalar imzalayarak; yasadışı uyuşturucu ve silah ticaretiyle mücadeleye halen devam ediyor.
· ABD, Panama ve Çin arasındaki ilişkilerin iyileştirilmesine de karşı çıkmakta olup, Haziran 2016'da Çin'e ait bir konteyner gemisi yeni Panama Kanalı kilitlerinden geçen ilk gemi olduğunda, ABD Büyükelçisi John D. Feeley, Çin gemisinin görüş alanına bir ABD Donanma gemisinin konuşlandırılmasını sağladı.
· Panama, ABD Büyükelçiliği'nin gözetiminden kaçmak için Çin ile Madrid ve Pekin'de müzakereler yaptı.
· Büyükelçi Feeley Panama Güvenlik Bakanlığı'nı Çinli şirket Huawei'ye iletişim teknolojisi sözleşmesi yapmasın diye büyük çaba harcadı ve sözleşme ABD şirketi General Dynamics'e verildi.
Donald Trump'ın İkinci Başkanlık Dönemi
2024 yılının sonlarında ve 2025 yılında, başkan seçilen Donald Trump, Panama Kanalı'nın kontrolünü yeniden ele geçirmekle tehdit ederek, ABD'nin kanalı "geri aldığını" belirtti ve yanlış bir şekilde Çin'in kanalı işlettiğini iddia etti.
2 Şubat 2025'te ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio Panama'yı ziyaret etti ve Panama Cumhurbaşkanı José Raúl Mulino'ya Panama'nın Panama Kanalı'ndaki Çin etkisini azaltması gerektiğini, aksi takdirde sonuçlarına katlanacağını söyledi; Panama, Çin'in Kuşak ve Yol Girişimi'ndeki üyeliğinin sona ermesinin ardından üyeliğini yenilemeyeceğini belirtti.
· ABD; Çin, Pakistan ve Afganistan'dan gelenler de dahil olmak üzere binlerce belgesiz göçmeni, kendi ülkeleri yerine Panama ve Kosta Rika'ya sınır dışı etti.
· Trump yönetiminin göçmenlik politikaları kapsamında üç ülkeden sınır dışı edilenleri; Panama Şubat 2025 ten itibaren ülkesine kabul etmek zorunda kaldı.
Değerli okurlar bir sonraki yazım ABD KUVEYT İLİŞKİLERİ olacaktır. Sevgiyle, mutlulukla ve sağlıcakla kalınız.
