Bazı önemli konuları zaman zaman tekrar gündeme alıyor, hepimizin aklına takılan soruları soruyor, yapıcı olarak eleştirilerimi ya da beğenilerimi dile getiriyorum.

Yalova Makine İhtisas Organize Sanayi Bölgesi, yıllardır kentin geleceği olarak anlatılan, tıpkı tersanelerin yapımı sırasında olduğu gibi işsizliğin son bulacağı proje olarak hayatımıza giren bir yer. Hal böyle olunca elbette ki bizlerde zaman zaman kamuoyunun merak ettiği soruları sorma ihtiyacı hissediyoruz.

İstihdam, üretim ve ihracat hedefleriyle Yalova ekonomisinin büyüyeceği, binlerce kişinin iş sahibi olacağı ve yerel esnafın kazanacağı söylendi proje açıklanırken.

Bu konudaki eleştirisel yazılarım nedeniyle sanayi yatırımlarına karşı olduğum düşünülmesin benim konuyu gündeme almamdaki amacım kamuoyu adına sorgulamak ve katkı sağlamak. Çünkü yıllar geçtikçe, açıklanan hedeflerle gelinen nokta arasındaki farkı rakamlarla değerlendirmek gerekiyor. Bu değerlendirmeyi yapmazsak ne kazandık ya da ne kaybediyoruz bunu göremeyiz.

Bu hafta da bazı sorular yönelterek yetkililerin bizleri aydınlatmasını isteyeceğim.

BAŞLANGIÇTA HEDEF NEYDİ?

Kuruluş sürecinde yaklaşık 300 fabrikanın kurulması, 15 bin kişiye doğrudan istihdam sağlanması ve yan sektörlerle birlikte bu sayının 20 bine ulaşması hedeflendi. Tam faaliyet hedefi ise 2021’di.

Daha sonraki açıklamalarda hedef 25 bin kişilik istihdam olarak ifade edildi. Tam doluluğun ise 2028 yılında sağlanması öngörüldü. Yani 7 yıllık bir sapma oldu.

Kamuoyuna yansıyan son bilgilere göre OSB’de çalışan sayısı 2 bini aşmış durumda. Burda da ilk açıklanan 15 bini baz alırsak, çalışacak denenle çalışan sayısı arasında uçurum var.

2000 kişide önemlidir; ancak asıl mesele, bu 2000 kişinin ne kadarı Yalovalı? Diğer akıldaki sorular ise kalan hedefe hangi takvimde ulaşılacak? Bu konuda yıllık bir planlama var mı? Yeni hedef 2028’e göre yaklaşık 2 yıllık süreçte mi bu hedef tutturulacak yoksa istihdam hedefi daha farklı bir tarih mi?

Bu soruların yanıtı açık ve düzenli biçimde paylaşılmalıdır.

2021 DENİLDİ, 2028’E GELİNDİ

OSB’nin geçmiş planlamalarında üretimin daha erken başlaması öngörülüyordu. Ancak süreç içinde takvim değişti ve tam doluluk hedefi 2028 olarak açıklandı.

Büyük sanayi yatırımlarında kamulaştırma, altyapı, ekonomik kriz ve finansman sorunları gecikmelere yol açabilir. Fakat kamuoyunun bilmesi gereken, başlangıçtaki takvimin neden gerçekleşmediği, hangi hedeflerin ertelendiği ve yeni takvimin nasıl tutturulacağı öngörülmektedir. Kısacası 7 yıl neden geciktik?

Bir projeyi eleştirmek, onun başarısız olmasını istemek değildir. Aksine, böylesine büyük bir yatırımın başarılı olmasını isteyen herkesin süreci sorgulama hakkı vardır. Çünkü vaad edilen şeyler bu kentin geleceğini yakından ilgilendirmektedir.

YALOVALI BU OSB’DEN NE KAZANIYOR?

Bir OSB’nin başarısı vatandaşın gözünde kurulan fabrika sayısıyla değil, bulunduğu şehre katkısıyla ölçülür.

Yalovalı gençler ne kadar iş buldu? OSB çalışanlarının kaçı Yalova’da ikamet ediyor? Yalova Üniversitesi mezunları bu yatırımlardan ne kadar pay alıyor? Bu ve bunların benzeri soruların cevabı vatandaşı tatmin ediyorsa OSB başarıya ulaşmıştır.

OSB’nin Nitelikli İstihdam Merkezi kurması ve eğitim-istihdam modelleri geliştirmesi olumlu adımlardır. Ancak artık projeler kadar sonuçların da açıklanması gerekir.

Kaç Yalovalı eğitim aldı, kaç kişi işe yerleştirildi, kaç genç ve kadın istihdam edildi?

İstihdamın önemli bölümü Yalova dışından sağlanıyorsa, kentin beklediği sosyal ve ekonomik katkı sınırlı kalabilir. Bu nedenle veriler düzenli ve şeffaf olarak kamuoyuyla paylaşılmalıdır.

YEREL ESNAFA KATKI NE KADAR?

OSB’nin mal ve hizmet alımlarında Yalova esnafına öncelik verilmesini öngören protokol önemliydi. Ancak bu önceliğin ekonomik karşılığı da açıklanmalıdır.

Bugüne kadar Yalova esnafından ne kadar mal ve hizmet alındı? Kaç Yalovalı firma OSB’ye düzenli hizmet veriyor? Nakliye, yemek, inşaat, bakım, temizlik, güvenlik ve lojistik sektörleri bu hareketlilikten ne kadar pay alıyor?

“Yerel esnafa öncelik” sözü ancak rakamlara yansıdığı ölçüde anlamlıdır. Yalova’daki firmaların OSB tedarik zincirine ne ölçüde dahil olduğu bilinmelidir.

OSB BÜYÜRKEN YALOVA DA BÜYÜYOR MU?

Yeni fabrikalar ve yatırımlar önemli olmakla birlikte, bence bunların şehir ekonomisine etkisi ayrıca ölçülmelidir.

Yalova’da işsizlik azaldı mı? Yerel esnafın cirosu arttı mı? Üniversite-sanayi iş birliği gelişti mi? Yeni girişimler ortaya çıktı mı? Gençler Yalova’da kalmayı tercih ediyor mu?

Bu soruların yanıtı, OSB’nin büyümesiyle Yalova’nın kalkınmasının aynı anlama gelip gelmediğini gösterecektir. Rakamlar ortaya konduğunda işte o zaman göreceğiz OSB, Yalova’nın geleceği mi diye.

ÇEVRESEL RİSKLER DE İZLENMELİ

Yalova’nın sınırlı tarım alanları, su kaynakları ve ulaşım altyapısı dikkate alınmalıdır. Artan sanayi hareketliliğinin trafik, su kullanımı, atık yönetimi ve doğal yaşam üzerindeki etkileri şimdiden değerlendirilmelidir.

Yeşil OSB, ileri arıtma, yağmur suyu kullanımı ve yenilenebilir enerji hedefleri olumlu adımlardır. Ancak hedeflerin hangisinin tamamlandığı, hangisinin sürdüğü ve hangisinin henüz uygulanmadığı da açıklanmalıdır.

YILLIK KARNELER AÇIKLANMALI

Yalova Makine İhtisas OSB her yıl kamuoyuna açık bir ekonomik etki raporu yayımlamalıdır.

Bu raporda;

- Üretimde, inşaat aşamasında ve tahsis almış firma sayısı,

- Toplam çalışan sayısı ve Yalova’da ikamet eden çalışan oranı,

- Kadın ve genç istihdamı,

- Yalova esnafından yapılan mal ve hizmet alımlarının tutarı,

- OSB tedarikçisi olan Yalovalı firma sayısı,

- Üretim ve ihracat rakamları,

- Çevresel hedeflerin gerçekleşme durumu yer almalıdır.

En önemli açıklanması gereken veri ise; 2028 tam doluluk hedefine ulaşmak için bugün hangi noktadayız? Bu sorunun cevabı en geç 2026 sonunda açıklanmalı.

YALOVA’NIN BEKLENTİSİ BÜYÜK

Makine İhtisas OSB, Yalova’nın geleceğini etkileyebilecek büyüklükte bir yatırımdır. Başarıları alkışlanmalı, eksikleri ise açıkça konuşulmalıdır. Eksiklerin tamamlanması için herkes üzerine düşen görevi ivedilikle yerine getirmeli.

İki binin üzerinde istihdam küçümsenecek bir sonuç değildir. Ancak yıllardır açıklanan 15 bin, 20 bin ve 25 bin kişilik hedeflerle bugünkü tablo arasındaki fark da görmezden gelinemez.

Yalova’nın ihtiyacı yalnızca büyük vaatler değil, ölçülebilir sonuçlardır. Üretim rakamları, gerçek istihdam, yerel esnafa sağlanan ekonomik katkı ve çevresel hedeflerin somut karşılığı gibi.

Makine İhtisas OSB, Yalova’nın geleceği olabilir. Bunun için yanıtlanması gereken temel soru ise şudur;

OSB büyürken, Yalova’ya katkısı da aynı oranda büyük oluyor mu?