ABD’nin Maskelenmiş Yüzü -2
GUETEMELA 1954-1960-1967-1969
Guatemala Cumhuriyeti, Orta Amerika'nın kuzeyinde yer alan bir ülkedir. Kuzey ve batıda Meksika, kuzeydoğuda Belize, doğuda Honduras ve güneydoğuda El Salvador ile sınırlıdır. Güneyde Pasifik Okyanusu, kuzeydoğuda ise Honduras Körfezi ile çevrilidir.
Tahmini nüfusu yaklaşık 17,6 milyon olan günümüz Guatemala toprakları, Mezoamerika'ya yayılan Maya uygarlığının çekirdeğine ev sahipliği yapmaktadır.
16. yüzyılda bu bölgenin büyük bir kısmı İspanyollar tarafından fethedilmiş ve Yeni İspanya genel valiliğinin bir parçası olarak ilan edilmiştir.
Guatemala, 1821 yılında İspanya ve Meksika'dan bağımsızlığını kazanmış, 1823'ten 1841'e kadar Orta Amerika Federal Cumhuriyeti'nin bir parçası olmuştur.
19. yüzyılın ikinci yarısında istikrarsızlık ve iç karışıklık yaşamış; 20. yüzyılın başlarından itibaren ise Amerika Birleşik Devletleri tarafından desteklenen bir dizi diktatör tarafından yönetilmiştir.
ABD'nin İşlediği Savaş Suçları-VI
1944'te otoriter lider Jorge Ubico, demokrasi yanlısı bir askeri darbeyle devrildi ve bu da sosyal ve ekonomik reformlara yol açan on yıl süren bir devrimi başlattı. Ancak!..
ABD destekli bir askeri darbe, devrimi 1954'te sona erdirdi ve
yeni bir diktatörlük kurdu.
1960'tan 1996'ya kadar, ABD destekli hükümet ile solcu isyancılar arasında kanlı bir iç savaş yaşadı. Bu savaşta Guatemala ordusu tarafından Maya nüfusuna yönelik soykırım niteliğinde katliamlar gerçekleştirildi.
- Savaş boyunca 200 binden fazla kişi yaşamını yitirdi, 40 ila 50 bin arası kişi kayboldu.
- BM’ye göre savaş boyunca gerçekleştirilen insan hakları ihlallerinin yüzde 93’ü devlete, yüzde 3’ü gerillaya aitti ve kurbanların yüzde 83’ü yerli Maya halkındandı.
- 1990’lı ve 2000’li yıllarda aralarında birçok general, politikacı, paramiliter grup yöneticisi savaş döneminde işledikleri suçlar nedeniyle mahkum edildi.
- 1999’da dönemin ABD Başkanı Bill Clinton, ‘savaş sırasında ABD’nin insan haklarını ihlal eden askeri güçler ve istihbarat servislerini desteklemiş olmasının yanlış olduğunu’ belirtti ve ‘ABD adına bundan dolayı özür diledi’.
- Guatemala’daki ilk soykırım davasını açmış olan avukat La Rue, çabalarından dolayı 2004’te Nobel Barış Ödülü’ne aday gösterildi.
Guatemala'nın biyolojik açıdan önemli ve benzersiz ekosisteminin zenginliği, birçok endemik türü içerir ve Mezoamerika'nın biyolojik çeşitlilik açısından sıcak nokta olarak belirlenmesine katkıda bulunur.
İhracat malları açısından zengin olmasına rağmen, nüfusun yaklaşık dörtte biri (4,6 milyon) gıda güvensizliğiyle karşı karşıyadır.
Diğer önemli sorunlar arasında yoksulluk, yolsuzluk, uyuşturucu kaçakçılığı ve iç istikrarsızlık sonucu çok yüksek suç oranı yer almaktadır.
ABD ve Guatemala ilişkileri, tarihsel olarak ABD'nin bölgedeki jeopolitik ve ekonomik çıkarlarıyla şekillenen, yoğun müdahaleler ve Soğuk Savaş döneminde askeri desteklerle damgalanmış karmaşık bir geçmişe sahiptir.
1954 CIA darbesi ve iç savaş dönemindeki destekler belirleyici olmuş, günümüzde ise göç, uyuşturucu kaçakçılığı, ticaret ve yolsuzlukla mücadele konuları ilişkilere yön vermektedir.
Tarihsel Dönüm Noktaları
- 1954 Darbesi ile ABD, United Fruit Company'nin çıkarlarını korumak ve komünizm korkusuyla demokratik olarak seçilen Başkan Jacobo Árbenz'i CIA destekli PBSUCCESS Operasyonu ile devirdi.
- ABD’nin bu darbesi sonrasında (İç Savaş Dönemi 1960-1996) kurulan askeri diktatörlüklere ve solcu gerillalarla savaşan hükümetlere büyük destekler sağladı. Bu dönemde yoğun insan hakları ihlalleri yaşandı.
- 1940'larda ABD'nin Guatemala'daki mahkumlar ve hastalar üzerinde ‘rızasız’ olarak gerçekleştirdiği cinsel yolla bulaşan hastalık (frengi vb.) deneyleri gerçek olup, 2010 yılında ABD'nin resmi özür dilemesine neden olmuştur.
- Soğuk Savaş ve Reagan döneminde, insan hakları ihlallerine rağmen askeri yardımlar, bölgedeki komünist yayılmayı durdurma politikası kapsamında sürdürülmüştür.
1960'tan 1996'ya kadar Guatemala, ABD destekli hükümet ile solcu isyancılar arasında kanlı bir iç savaş yaşadı. Bu savaşta Guatemala ordusu tarafından Maya nüfusuna yönelik soykırım niteliğinde katliamlar gerçekleştirildi.
Birleşmiş Milletler bir barış anlaşması müzakere etti ve bu da ekonomik büyüme ve ardışık demokratik seçimlerle sonuçlandı.
Kaynağını sömürgeci önyargılardan alan Mestizo topluluğu ile yerli halklar arasındaki bu gerilim yüzyıllar boyunca sürmüş ve 1954 yılında liberal demokrat Jacobo Árbenz demokratik hükûmetine karşı komunizmin yayılmasından korkan ABD destekli bir darbe gerçekleştirilerek, askerî cunta yönetimi kurulmuştu.
Gerilla hareketi; önceleri Küba'daki devrimci güçlerle birlikte hareket ederek ülkedeki Ladino bölgelerine yoğunlaşmıştı. Ancak son yirmi yıl içerisinde özellikle yerli halkların vatandaşlık haklarının tanınmasına odaklanan siyasi ve toplumsal reform mücadeleleri ön plana çıktı.
1982 yılında Guatemala ordusu henüz yeni kurulmuş olan Guatemala Devrimci Ulusal Birliği'ne (URNG) yönelik çok sayıda insanın ölümüne neden olan bir toptan imha politikası uyguladı.
Değerli okurlar; bir sonraki yazım ABD-Endonezya ilişkileri olacaktır.
Sevgiyle, mutlulukla ve sağlıcakla kalınız.
