BİRİNCİ DÜNYA SAVAŞI,
28 Temmuz 1914 tarihinde başlayıp 11 Kasım 1918 tarihinde sona eren, Avrupa merkezli küresel bir savaştır.
1. Dünya Savaşının Tarafları:
İtilaf Devletleri: İngiltere, Fransa, Rusya ve Amerika Birleşik Devletleri,
İttifak Devletleri: Almanya, Avusturya - Macaristan ve Osmanlı İmparatorluğu.
Birinci Dünya Savaşının Başlıca Nedenleri:
· Birleşik Almanya'nın yükselişe geçmesi.
· 20.yüzyıl başında Avrupa'da güç dengesiziliği.
· Büyük güçler arasında silahlanma yarışı,
· Avrupa Emperyalizminin, Asya ve Afrika'da rekabeti.
· Orta Avrupa'da milliyetçiliğin yükselişi.
· Gelişen sanayinin hammadde ihtiyacının karşılanmasındaki sıkıntı ve sorunlar.
Birinci Dünya Savaşı'nda Amerika Birleşik Devletlerinin Rolü:
ABD, savaşa girmeden çok daha önce Birleşik Krallık, Fransa ve diğer Müttefik güçlere ihtiyaç duyulan malzeme, hammadde ve para sağlamada önemli bir rol üstlenmişti.
7 Mayıs 1915'te Alman denizaltısı U-20 İngiliz sularında ve içinde 128 ABD vatandaşı bulunan İngiliz yolcu gemisi Lusitania'yı batırdı. ABD halkı bu olay sonrası Almanya’yı saldırgan ve düşman olarak görmeye başladı. ABD’yi savaşa çeken bir diğer önemli sebep ise Almanya Dışişleri Bakanı Zimmerman’nın Meksika’yı ABD’ye karşı kışkırtan şifreli olarak gönderdiği gizli telgrafı ve başlattığı sınırsız denizaltı savaşı olmuştur.
ABD, 6 Nisan 1917'de Almanya'ya savaş ilan ettmiş, yaklaşık üç yıl süren ABD tarafsızlığı böylece sona ermiş, I. Dünya Savaşı'na fiilen katılmıştır.
Amerikan birlikleri, Haziran 1917'de Avrupa'ya gelmeye başlamış; başlangıçta oldukça yavaş olan güç yığımı, 1918 yazına gelindiğinde günde 10.000 askeri personele kadar fırlamış, savaş süresi içinde ABD, 5 milyondan fazla askeri personeli seferber etmiştir.
ABD'nin kara savaşlarının çoğu Batı Cephesi'nde gerçekleşmiş, ABD Donanması Alman denizaltılarına karşı devam eden savaşta da önemli bir rol üstlenmiştir.
Birinci Dünya Savaşı Sona Erince
· Rus, Alman, Avusturya-Macaristan ve Osmanlı imparatorlukları yıkılmış,
· Avrupa ve Orta Doğu'da yeni devletler kurulmuş,
· Alman sömürgeleri ve Orta Doğu, İtilaf Devletleri'nin kontrolüne geçmiştir.
· Avrupa, Asya ve Afrika'da ülkelerin sınırları değişmiş.
· Milletler Cemiyeti kurulmuştur.
Birinci Dünya Savaşının en önemli sonuçları:
1- Tarihin o güne kadar gördüğü en kanlı savaştır. Yaklaşık 40 milyona yakın insan ölmüş veya yaralanmıştır.
2- Avrupa’nın siyasi haritası değişmiş, İmparatorluklar parçalanmış, birçok yeni devlet kurulmuştur.
3. Avrupa’da güç dengeleri değişmiş Almanya zayıflarken, İngiltere ve Fransa ön plana çıkmıştır.
4. Savaşı kaybeden devletler ağır bedeller ödemek zorunda kalmış, bu durum İkinci Dünya Savaşını doğuran faktörlerden biri olmuştur.
5. Avrupa’da yeni siyasi ideolojiler ve rejimler ortaya çıkmıştır.
1. Dünya Savaşının Osmanlı Devleti Açısından Sonuçları
Osmanlı Devleti yıkılmış; topraklarının önemli bir kısmı İngiltere’nin ve Fransa’nın hakimiyeti altına girmiş, daha sonra bu topraklarda Suriye, Ürdün, Suudi Arabistan ve Irak gibi devletler kurulmuştur.
1. Dünya Savaşını izleyen Kurtuluş Savaşı sonrasında ise; Anadolu topraklarında batmayan bir güneş olacak; ATATÜRK DOĞMUŞ ve Türkiye Cumhuriyetini kurmuştur.
Almanya[L1] Açısında Sonuçları;
Alman İmparatorluğu sona ermiş, cumhuriyet rejimi kurulmuş; Almanya Alcase-Loren bölgesini ve doğu bölgesindeki topraklarının önenemli bir kısmını ve Afrika’daki sömürge topraklarının tamamını kaybetmiştir.
Savaş sonrasında Almanya ile İtilaf Devletleri arasında imzalanan Versay Antlaşmasının ağır koşulları; büyük ekonomik ve toplumsal sorunların ortaya çıkmasına sebep olmuş, bu durumun toplumda yarattığı hoşnutsuzluk ve tepkiler; Hitler’in iktidara gelmesinde ve Nazi rejiminin kurulmasında etkili olmuştur.
Avusturya-Macaristan Açısından Sonuçları
Avusturya-Macaristan İmparatorluğu parçalanmış; Avusturya’da imparatorluk sona ermiş, cumhuriyet rejimi kurulmuştur. Ayrıca İmparatorluk toprakları üzerinde Macaristan, Yugoslavya, Çekoslavakya devletleri kurulmuştur.
Rusya Açısından Sonuçları
1917 yılında meydana gelen Bolşevik Devrimi sonrasında Rusya’da çarlık rejimi sona ermiş, Rusya Avrupa’da bulunan topraklarının bir kısmını kaybetmiş, Komünist Rejimli Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği kurulmuştur.
İngiltere Açısından Sonuçları
İngiltere bu savaş sonrasında; dünya siyasetindeki ağırlığını ve özellikle Orta Doğu Bölgesindeki etkinliğini artırmış, sömürge topraklarını genişletmiş, Avrupa’da İngiltere’ye karşı ciddi bir rakip olarak ortaya çıkan Almanya’nın gücü, geçici bir süre için de olsa önemli ölçüde kırılmıştır.
Fransa Açısından Sonuçları
Fransa bu savaş sonrasında; Almanya’dan Alsace-Loren bölgesini kazanmış, dünya genelindeki sömürge topraklarını genişletmiş, Avrupa ve dünya üzerindeki ağırlığını ve etkisini önemli ölçüde artırmıştır.
İtalya Açısından Sonuçları
İtalya savaşı kazanan devletlerin arasında yer alsa da; beklediği kazanımları sağlayamamış, Avusturya-Macaristan İmparatorluğundan aldığı Kuzey İtalya’daki bazı topraklar dışında, toprak kazanımı sınırlı olmuştur.
Savaş sonrası yaşanan ekonomik sorunların da etkisiyle 1922 yılında Benito Mussolini iktidara gelmiş ve faşist rejim kurulmuştur.
Amerika Birleşik Devletleri Açısından Sonuçları
Amerika Birleşik Devletleri bu savaşa 1917 yılında katılmış, ABD’nin savaşa girmesi İtilaf Devletlerinin zafere ulaşmasında en belirleyici etmenlerden biri olmuştur.
Birinci Dünya Savaşının sonuçları açısından bakıldığında; ABD’nin dünya siyasetindeki ağırlığının artmasına sınırlı düzeyde etki etmiş, ancak buna karşın Savaşta 116.000'den fazla Amerikan askeri hayatını kaybetmiştir.
Savaş sonrasında ABD’de izolasyonist yani uluslararası siyasete pek karışmayan bir eğilim oluşmuş, ABD, Milletler Cemiyetine katılmamamış, dolayısıyla ABD’de etkin bir izolasyonist hareket öne çıkmış ve dış politikada oldukça etkin olmuştur.
Değerli okurlar bir sonraki yazım ‘1930'larda Amerikan İzolasyonculuğu’ olacak. Sevgi, sağlık ve mutlulukla kalınız.
